Category Archives: Starożytność

Ame no Uzume no Mikoto – bogini, której taniec ocalił Japonię

Ame no Uzume w końcu doczekała się swojego debiutu na łamach bloga. Jest to bogini utożsamiana ze świtem, radością i śmiechem. Znana jest ze swojego wesołego usposobienia. Ponadto często wiąże się ją z kultem fallicznym.

Gdy bogini Amaterasu urażona zachowaniem swego brata ukryła się w jaskini (opisywałam tą historię w poście z 30.07.), osiem milionów bóstw kami zaczęło zastanawiać się, jak wywabić ją z ukrycia. Następnie przed jaskinią przygotowali specjalną scenę z różnymi rekwizytami. Po zakończeniu przygotowań pojawiła się Ame no Uzume no Mikoto, która przewróciła do góry dnem kadź, wskoczyła na nią i rozpoczęła ekstatyczny taniec, który wg. opisu w Kojiki wyglądał tak, jakby bogini „nawiedzona była przez duchy”. Co więcej, bogini „obnażyła piersi, a opaskę spódnicy przesunęła poniżej brzucha”. Na widok swawolnego tańca bogini, zgromadzone bóstwa zaczęły się głośno śmiać. Amaterasu zaciekawiona ogólną wesołością postanowiła wyjrzeć na zewnątrz. Gdy tylko lekko odsunęła kamień tarasujący wejście do jaskini, bóg Ame no Tajikarao chwycił ją za rękę i wyciągnął z kryjówki. Wówczas na świecie ponownie zaświeciło słońce.

ame no uzume1

Źródło: http://derivejapan.weebly.com/dance.html (dostęp: 18/08/13)

Ame no Uzume obnażyła piersi i łono podczas tańca, ale jej zachowanie nie zostało uznane za obsceniczne. Sam taniec był raczej spontaniczny niż przemyślany – pełen radości i ekstazy. W tym miejscu również można odwołać się do ceremonii chinkonsai. Ame no Uzume pełni funkcję szamanki, która poprzez ekstatyczny taniec dokonuje rytuału. Uzume pośredniczy między kami a Amaterasu. Jej taniec ma moc magiczną – pod wpływem jej niezwykłej seksualności, świat powrócił do dawnego stanu. W czasach późniejszych pośrednikami między bóstwami a śmiertelnikami były jednostkami wybrane – kapłani, szamanki oraz szamani.

Współcześnie publiczne obnażanie się kojarzy się przede wszystkim z pornografią, obraźliwymi gestami czy niepoprawnym zachowaniem. Jednakże według licznych mitów i legend z całego świata kobieta obnażając swoje narządy płciowe posiada moc odpędzenia zła oraz zapobiegania nieszczęściu (wspomina o tym Catherine Blackledge w swojej książce pt. Wagina. Kobieca seksualność w historii kultury). Opisy obnażania narządów rozrodczych przez kobiety można znaleźć w podaniach katalońskich, egipskich, greckich czy indyjskich. Niewątpliwie w japońskiej kulturze przykładem takiego „magicznego obnażenia” jest mit o Ame no Uzume.

Pod wpływem kobiecości Uzume, inne bóstwa zaczęły się śmiać, co spowodowało, że zaciekawiona Amaterasu wyjrzała ze swojej kryjówki. Taniec i obnażona kobiecość bogini zamiast wstydu wywołały ogólną radość i zapoczątkowały zmiany, zarówno na płaszczyźnie indywidualnej – Amaterasu opuściła jaskinię – jak i na płaszczyźnie ogólnej, światowej – powrót Amaterasu przywrócił ziemi słońce i ciepło niezbędne do dalszej egzystencji. W mojej opinii, mit ten podkreśla potęgę kobiecej seksualności jako sposobu na pozbycie się zła i ciemności.

Po raz kolejny Ame no Uzume wykorzystała swoją kobiecość podczas wyprawy wnuka bogini Amaterasu – księcia Ninigi na Ziemię. Jak już było wspomniane, Amaterasu uznawana jest za protoplastkę rodu cesarskiego. Jej wnuk – książę Ninigi na rozkaz babki zstąpił z Wysokiej Równiny Niebios na ziemię i zapoczątkował dynastię władców. Dlatego też, w Japonii wierzy się, że począwszy od boskiego wnuka panuje do dziś nieprzerwanie jedna dynastia cesarska. Dla ścisłości, za pierwszego cesarza uznawany jest wnuk Ninigiego – Kamuyamato Iwarehiko, który w 660 r. p.n.e. założył państwo japońskie i panował 76 lat jako cesarz Jimmu (umierając miał 127 lat).

Wracając do Ame no Uzume… Bogini została wybrana przez Amaterasu do świty księcia Ninigi. Gdy książe i jego Niebiańska Drużyna zbliżali się do granicy Wielkiej Równiny Niebios i Japonii, z oddziału przedniego przybył posłaniec z wiadomością, że drogę zastąpił im straszliwy mąż o bardzo długim nosie (na 126 cm), potężnej budowie ciała (wysoki na prawie 13 m), którego oczy świeciły jak lustra, a z całej jego postaci bił czerwony blask. Informacja ta wywołała panikę wśród bóstw i nie znalazł się pośród nich ani jeden śmiałek gotowy sprawdzić, kim jest owe bóstwo o przerażającym wyglądzie. Amaterasu nakazała więc Ame no Uzume iść na zwiad.

Ame no Uzume ponownie „obnażyła swoje piersi i ściągnęła szaty poniżej pępka” i stanęła przed straszliwym bóstwem śmiejąc się głośno. „Straszliwe” bóstwo skonfrontowane z obnażoną kobiecością bogini natychmiast złagodniało i przedstawiło się jako Sarutahiko, by następnie zaoferować swoją pomoc jako przewodnik dla pochodu boskiego wnuka.

Sarutahiko oczarowany radosnym usposobieniem Ame no Uzume zakochał się w niej. Gdy misja księcia Ninigi dobiegła końca, Saruthiko oświadczył się Uzume i zostali małżeństwem. Ich potomstwo otrzymało tytuł Sarume. Utworzony ród wyspecjalizował się w pantomimach i tańcach kagura, co z pewnością jest odwołaniem do tańca Uzume przed jaskinią.

Sarutahiko, ze względu na swój duży nos, który kojarzy się z męskim członkiem , jest uznawany za bóstwo falliczne. Albowiem w Japonii wierzono, że wielkość nosa jest proporcjonalna do rozmiaru męskiego przyrodzenia. Ponadto z powodu dość nietypowego wyglądu Sarutahiko, uważa się go za przodka tengu – długonosych goblinów posiadających moc unoszenia się w powietrzu oraz stawania się niewidzialnymi.

Małżeństwo Ame no Uzume i Sarutahiko to przykład pary bóstw fallicznych. On ze względu na swój długi nos utożsamiany z męskim członkiem, ona jako bogini, której z łatwością przychodzi obnażanie się, a jej kobiecość jest obdarzona szczególną mocą. Wizerunki Sarutahiko kojarzone są z męską siłą rozrodczą i wykorzystywane są na talizmanach wzmacniających potencję. Z kolei podobizny Uzume na talizmanach malowane są tak, by przypominały srom – najczęściej to wydęte białe policzki a między nimi malutkie, czerwone usta. Talizmany te  powiązane są z płodnością żeńską: przynoszą szczęście w małżeństwie, ułatwiają poród oraz pomagają w różnych problemach erotycznych.

4 Komentarze

Filed under Gender (płeć), Mitologia, Seksualność, Starożytność

Himiko, czyli „kura piejąca o świcie”

„Kura piejąca o świcie” to konfucjańskie powiedzenie, które odnosiło się do kobiety u władzy. Według Chińczyków było to całkowite odstępstwo od norm i przyjętych zasad. W III w. do Japonii przybyło poselstwo z Chin. Chińczycy, którzy przybyli do Japonii byli bardzo zdumieni swobodą, którą cieszyły się japońskie kobiety. A jeszcze bardziej zaskoczyła ich sytuacja, że rządy w kraju sprawuje kobieta.

Queen Himiko_1

Źródło: http://okami.wikia.com/wiki/File:HimikoSprt.jpg (dostęp: 01/08/2013)

Kobieta o której mowa to szamanka Himiko 卑弥呼. Jej imię można przetłumaczyć jako „księżniczka słońca”, co moim zdaniem wskazuje na jej powiązanie z boginią Amaterasu i kultem solarnym. Ostatnio naszła mnie taka myśl, że może fakt, iż Amaterasu jest przedstawiana jako kobieta miało być uzasadnieniem dla władzy Himiko.

Kraj Wa i jego władczyni są opisani w pierwszej chińskiej kronice dynastii Wei, a dokładnie w przekazie Wajinden (Przekaz o ludzie Wa – przekaz ten stanowi fragment Wei chih (Dzieje dynastii Wei), które z kolei są częścią San kuo chi (Dzieje trzech królestw) skompilowanych w latach 280-297 r.). Kraj Wa, opisywany przez chińskich kronikarzy, to zapewne lokalny ośrodek władzy (królestwo), których było wówczas kilkanaście rozrzuconych po całej Japonii. Dzisiejszym badaczom trudno dokładnie zlokalizować królestwo Wa, z powodu błędu w opisie geograficznym. Chińscy kronikarze relacjonują, że w kraju Wa przez siedemdziesiąt lub osiemdziesiąt lat rządy sprawował król, ale wybuchła rewolta i przez wiele lat plemiona atakowały siebie nawzajem. Wojna zakończyła się wraz z przejęciem władzy przez kobietę Himiko (po chińsku nazywaną Beimihu), która zjednoczyła pod swoimi rządami 20 plemion japońskich.

Według kroniki Himiko posiadała szamańskie zdolności. Była niezamężna a w rządach wspierał ją młodszy brat. Zdaniem kronikarzy nie była już młoda, ale też niewiele osób ją widziało. Kronikarze donosili, że usługiwało jej ponad 1000 kobiet a przed jej oblicze dopuszczony był tylko jeden mężczyzna, który przekazywał jej wiadomości i podawał posiłki. Utrzymywała kontakty z Chinami, ponieważ w 238 r. wysłała poselstwo do cesarza Wei, który udzielił jej sankcji konfucjańskiej. Tym samym Himiko otrzymała statut trybutariusza względem państwa Wei.

Prawie 10 lat później, Himiko ponownie zwróciła się do cesarza Wei. Tym razem była to prośba o pomoc, gdyż między jej królestwem a królem kraju Kuna (był to kolejny ośrodek władzy na archipelagu japońskim) doszło do konfliktu. Nie znana jest odpowiedź Chin i dalsze losy konfliktu.

Himiko zmarła najprawdopodobniej około 248 r. Po jej śmierci pobudowano wielki kurhan, a władzę w kraju przejął mężczyzna. Doszło do wybuchu kolejnej rewolty, ponieważ lud nie był posłuszny nowemu władcy. Według chińskich kronikarzy podczas wojny zginęło ponad 1000 osób. Król został zdetronizowany a nową władczynią została 13 letnia szamanka o imieniu Iyo 壹與. Podobnie jak jej poprzedniczka, Iyo również zajmowała się magią i szamanizmem. Niestety nie wiadomo jak potoczyły się losy królestwa rządzonego przez Iyo, ponieważ mniej więcej od 266 r. przez kolejne 150 lat w kronikach chińskich nie pojawia się żadna wzmianka o kraju Wa.

Himiko to nie jedyna kobieta u władzy. Na kartach historii pojawia się również legendarna cesarzowa Jinguu (201-269). Ponieważ zajmowała się szamanizmem, pojawiają się teorie, że Jinguu i Himiko to ta sama osoba. Co więcej, w latach 539-770 wśród 20 cesarzy zasiadających na japońskim tronie, znalazło się 6 kobiet. Poświęciłam im artykuł pt. „Władczynie w starożytnej Japonii”, który mam nadzieję, że ukaże się już na przełomie sierpnia i września w tomie pokonferencyjnym po I Konferencji Naukowej Doktorantów i Młodych Pracowników Naukowych Wydziału Orientalistycznego UW. Odbyła się ona w kwietniu 2012 r. Fragment o Himiko również się tam znalazł. 🙂

A z ciekawostek: w kwietniu odkryłam, że w najnowszym Tomb Raiderze (9?) Lara Croft musi zmierzyć się z potężną królową Słońca, czyli Himiko we własnej osobie. Lara Croft poszukuje legendarnego Yamatai i w zasadzie je znajduje, tylko nie bardzo może się stamtąd wydostać… A to już sprawka Himiko, która umie kontrolować pogodę i nie zamierza nikogo wypuścić ze swojej wyspy, dopóki nie znajdzie odpowiedniego ciała w które będzie mógł wstąpić jej duch… W grze przedstawiona jest jako piękna i zagadkowa królowa, niestety okrutna i zła, która władała wyspą Yamatai w otoczeniu kapłanek i strażników burzy. Gry nie przeszłam, ale jest pięknie zrealizowana. Lara Croft również przeszła retusz i mocno ograniczono rozmiar jej biustu 😉 Jeśli zaś chodzi o wartość historyczną gry, to strasznie dużo tam poplątania z pomieszaniem… niestety. Ale jeśli ktoś lubi grać to polecam spróbować.

 

 

 

4 Komentarze

Filed under Starożytność

Amaterasu – wielka bogini i protoplastka japońskiego rodu cesarskiego

Amaterasu jest najważniejszym bóstwem panteonu shintoistycznego. Jej imię można przetłumaczyć jako „Wielka i Święta Bogini Świecąca na Niebie”. Uchodzi za protoplastkę rodu cesarskiego, z którego wywodzą się wszyscy cesarze zasiadający na japońskim tronie (łącznie z obecnie panującym cesarzem nr 125 Akihito (ur. 1933)).

Co ciekawe, w ikonografii Amaterasu jest przedstawiana jako kobieta i taki jej wizerunek funkcjonuje w mitologii japońskiej. Natomiast w kronikach Kojiki Nihonshõki znajduje się tylko jeden niewielki fragment sugerujący, że Amaterasu mogła być kobietą. Ale o tym w dzisiejszym wpisie…

amaterasu

Źródło: http://losenko.deviantart.com/art/Amaterasu-265236935 (dostęp: 30/07/2013 r.)

W poprzednim poście opisałam historię Izanagiego i Izanami, która zakończyła się rozstaniem. Izanagi, czując się zbrukany po wizycie w Krainie Ciemności, postanowił dokonać ablucji w strumieniu. Zgodnie z wersją zapisaną w Kojiki, gdy przemywał swoje lewe oko narodziła się Amaterasu. Gdy z kolei przemywał prawe oko narodził się Tsukiyomi, zaś gdy oczyszczał nos powstał Susanoo. Tym samym Izanagi wydał na świat Trójcę Szacownych Bóstw (Sankishi).

Po zakończonym akcie tworzenia Izanagi powierzył Amaterasu we władanie Wysoką Równinę Niebios, dla Tsukiyomiego przeznaczył Krainy, które Ogarnia Noc (Yo no Osu Kuni), zaś Susanoo zostały przydzielone Przestworza Morza (Umi no Hara). Gdy Amaterasu objęła we władanie Wysoką Równinę Niebios, nad Japonią po raz pierwszy zaświeciło życiodajne słońce.

Amaterasu jest uosobieniem Słońca – najważniejszego symbolu życia. Światło i energia słoneczna są niezbędnym elementem przetrwania życia na ziemi. Ze względu na powiązanie Słónca z ogniem i aktywnością zwykle utożsamiano je z pierwiastkiem męskim. Wystarczy odwołać się do egipskiego boga Re czy greckiego boga słońca – Heliosa. W japońskiej mitologii Amaterasu jest bóstwem solarnym i zajmuje w panteonie bóstw shintõ główne miejsce, ale w ikonografii przedstawiana jest jako kobieta. Być może wyjaśnieniem tej sytuacji może być fakt, iż kult solarny wiąże się z płodnością i wegetacją, a co za tym idzie uprawą roli. Wśród bogów płodności większość stanowią bóstwa żeńskie (np. grecka Demeter). Kobieta posiada moc rodzenia i żywienia. Matka wydaje na świat dziecko, tak jak ziemia rodzi rośliny. W procesie rozwoju ludzkiej cywilizacji to kobiety jako pierwsze zaczęły zajmować się rolą – sadzeniem roślin i zbieraniem plonów. Również Amaterasu jako pierwsza wysiała ryż na mokrych polach, a inne zboża i rośliny na suchych, by następnie przeznaczyć je na pokarm dla ludzi. Mówi o tym jedna z przypowieści z Nihonshõki. Historia ta wyjaśnia również dlaczego Słońce (Amaterasu) i Księżyc (Tsukiyomi) nigdy nie spotykają się na Niebie.

Pewnego razu Amaterasu wysłała swojego brata Tsukiyomiego na ziemię, by służył mieszkającej tam bogini Ukemochi. Bogini chcąc godnie powitać swojego gościa zwróciła się w stronę lądu, wówczas z jej ust wypłynął gotowany ryż. Gdy zwróciła się w stronę morza, z jej ust wydostały się ryby. Na sam koniec zwróciła się w stronę gór i wtedy z jej ust wydostało się ptactwo i zwierzyna. Następnie podała to swemu gościowi na stu stolikach. Niestety Tsukiyomi nie docenił jej gościnności. Wzburzony tym, że dostał nieczyste potrawy, wyciągnął miecz i pociął boginię zabijając ją, po czym wrócił na Wysoką Równinę Niebios i poinformował o tym swoją siostrę. Przerażona jego czynem Amaterasu odpędziła brata od siebie. Gdy już zniknął jej z oczu, Amaterasu posłała na ziemię swojego sługę. Niestety Ukemochi była już martwa, ale z jej głowy wydostały się wół i koń. Zaś z jej czoła wyrosło proso, nad brwiami miała jedwabniki, w oczach i brzuchu ryż, a w narządach rodnych ziarna pszenicy, soi i fasoli. Sługa zaniósł to wszystko Amaterasu, która ziarna prosa, pszenicy oraz fasoli zasadziła na suchych polach. Z kolei ryż posiała na mokrych polach. Następnie włożyła sobie do ust jedwabniki i poczęła rozdzielać z nich włókno jedwabne. Tym samym zapoczątkowała sztukę hodowli jedwabników.

Drugi brat Amaterasu – Susanoo, także stanowił jej całkowite przeciwieństwo. Był niepohamowany i gwałtowny, nieustannie wzniecał awantury, a gdy się przemieszczał, ziemia się trzęsła a wody w morzu burzyły. Pewnego dnia poprosił ojca – Izanagiego o pozwolenie na odwiedzenie bogini Izanami w Krainie Ciemności. Prośba ta nie spodobała się Izanagiemu, który postanowił ukarać syna i podjął decyzję o zesłaniu go na ziemię. Wówczas Susanoo postanowił poinformować swoją siostrę o decyzji ich ojca i pożegnać się z nią, wyruszył więc na Wysoką Równinę Niebios.

Ponieważ poruszał się dość hałaśliwie, Amaterasu zaniepokoiła się. Sądząc, że brat przybywa pragnąc odebrać jej władzę, przebrała się w strój wojownika i uczesała się po męsku. Jest to bardzo ważny fragment, ponieważ może dowodzić, iż Amaterasu była bóstwem płci żeńskiej. Gdyby była mężczyzną nie musiałaby zmieniać uczesania. A tak związała swoje włosy w dwa pukle po obu stronach głowy chcą upodobnić się do mężczyzny – wojownika.

Tak uczesana z mieczem w ręku wyszła bratu na spotkanie. Susanoo wyznał iż, przybywa w pokoju i chce się tylko pożegnać. Widząc, że siostra nie jest przekonana co do szczerości jego intencji zaproponował jej próbę, która dowiedzie prawy. Obydwoje mieli złożyć przysięgę, której owocem miało być potomstwo. Jeśli dzieci wydane na świat przez Susanoo będą płci męskiej będzie to dowodziło czystości jego serca. Amaterasu przystała na to i jako pierwsza przystąpiła do próby. Wzięła od brata jego miecz, złamała na trzy części i umyła w niebiańskiej studni. Następnie przeżuła je głośno, wypluła, a z jej oddechu narodziły się bóstwa – trzy córki. Wówczas Susanoo poprosił siostrę by poddała mu klejnoty, które miała wpięte we włosy i owinięte wokół nadgarstków. Umył je w studni a potem głośno przeżuł i wypluł. Wówczas z jego oddechu narodziło się pięć bóstw – sami synowie. Tym samym Susanoo dowiódł, że miał czyste intencje.

Ciekawym aspektem tej opowieści są relacje między Amaterasu a jej bratem. Niektórzy badacze (np. Mitani Misao, autor Midari no nihonshi [Historia cudzołóstwa w Japonii]) doszukują się między obydwoma bóstwami związku kazirodczego. Choć między bóstwami nie doszło do fizycznego zbliżenia, bogowie zrodzeni podczas próby uznawani są za ich wspólne potomstwo. Być może zbliżenie symbolizuje tutaj to, iż Amaterasu użyła miecza swego brata do powołania do życia nowych bóstw, z kolei on wykorzystał jej biżuterię.

Niestety pobyt Susanoo na Wysokiej Równinie Niebios miał fatalne skutki. Czas upływał mu na dręczeniu siostry okrutnymi żartami. Nie dość, że pozrywał groble na polach ryżowych i wypuścił konie w pole, by stratowały ziarno, to wypróżnił się w pałacu, gdy Amaterasu szykowała się do obrzędów związanych z uczczeniem pierwszych zbiorów. Bogini początkowo pobłażliwie traktowała poczynania brata, w końcu jednak Susanoo przesadził.

Podczas gdy Amaterasu była zajęta tkaniem boskich szat, Susanoo obdarł ze skóry jej ulubionego źrebaka. Następnie wyrwał dziurę w suficie tkalni i wrzucił skórę konia. Amaterasu tak przeraziła się tym widokiem, że aż zraniła się wrzecionem. Oburzona tym aktem ukryła się w Niebiańskiej Pieczarze, a wejście zawaliła skałą. Wówczas wszędzie zapadła ciemność, a złe moce rozprzestrzeniły się po świecie.

O tym jak Amaterasu została wyciągnięta z jaskini w kolejnym poście, ponieważ wówczas na scenie pojawiła się bogini Ame no Uzume, która udowodniła jak wielką moc ma kobieca seksualność. Opowieść o Amaterasu i Susanoo to przede wszystkim obraz słońca stale zmagającego się z siłami przyrody. Amaterasu jest uosobieniem słońca, Susanoo reprezentuje zjawiska związane z burzą. Ukrycie się bogini w jaskini jest interpretowane jako wyjaśnienie zjawiska zaćmienia słońca bądź przesłonięcia go przez chmury. Mit o Amaterasu jest uzasadnieniem jednej z najważniejszych ceremonii shintoistycznych nazywanej chinkonsai. Rytuał ten odbywa się podczas przesilenia zimowego, a jego celem jest przywrócenie do życia zredukowanego światła słonecznego. W ten sposób wzmacniania jest energia życiowa cesarza jako potomka bogini Amaterasu.

Ponadto opowieść o Amaterasu i jej bracie, podobnie jak inne mity, skrywa w sobie dużo symboliki. Jednym z ważniejszych elementów tej przypowieści jest jaskinia, w której ukryła się bogini. Jaskinia od czasów prehistorycznych swoją symboliką odwołuje się do łona matki, jest utożsamiana z macicą kobiety. W starożytnej Japonii wierzono, że we wnętrzu jaskiń rodzą się bogowie. W tym micie, Amaterasu ukryła się w jaskini po tym, jak zraniła się wrzecionem w łono. Zdaniem Yasushiego Nagafuji (autor artykułu pt. „Ame no Uzume no [sei] to butõ” („Seksualność bogini Ame no Uzume a taniec”) w jednej z pierwszych wersji tej opowieści ukłucie Amaterasu mogło być śmiertelne, zaś jaskinia stanowiła miejsce jej pochówku. Później prawdopodobnie zmieniono wersję według której bogini jedynie zraniła się wrzecionem i oburzona zamknęła w jaskini. Zatem jaskinia nie tylko nosi w sobie symbolikę nowego życia, ale też śmierci. Podobnie jak łono matki stanowi granicę między życiem a śmiercią – żeby żyć, trzeba zaznać śmierci.

Bogini słońca nie zraniła się śmiertelnie, ale jej ukrycie się w jaskini można interpretować jako śmierć – śmierć życia na ziemi. Brak światła słonecznego wyjałowił glebę, która przestała dawać plony, zaś niekończąca się ciemność sprzyjała rozprzestrzenianiu się złych mocy.

Fakt, iż Amaterasu zraniła się właśnie wrzecionem jest równie frapujący. Biorąc pod uwagę, iż męski członek jest najczęściej symbolizowany przez różne podłużne narzędzia, można uznać, że wrzeciono także jest symbolem fallicznym. Zatem ponownie zmierzamy do wątku kazirodczego między boskim rodzeństwem. Być może nieprzypadkowy jest fakt, iż bogini słońca zraniła się wrzecionem w łono, a nie w inną część ciała, tym bardziej, że do „wypadku” doszło z powodu zachowania Susanoo. Zatem ukłucie się Amaterasu wrzecionem można interpretować jako zbliżenie seksualne między dwoma bóstwami (odsyłam tu do niektórych interpretacji bajki o śpiącej królewnie). Natomiast reakcję bogini można wyjaśnić jako szok wywołany tym doświadczeniem seksualnym. W kronikach nie znajdują się żadne opisy życia miłosnego Amaterasu, jawi się więc ona jako postać dziewicza i czysta. Czyżby Susanoo dopuścił się gwałtu na siostrze, tym samym brukając jej czystość, co doprowadziło do jej ucieczki i ukrycia się w pieczarze? (z tekstu kronik wynika, że japońskiemu społeczeństwu dobrze znane były takie wykroczenia jak gwałty i brutalność wobec kobiet, co więcej były to zachowania potępiane).

Ale się dziś rozpisałam. W tym miejscu chciałam zaznaczyć, że przedstawione interpretacje i wnioski są moimi własnymi, które wysnułam na podstawie lektury tekstów źródłowych i metodologicznych. Cały post, podobnie jak poprzedni, powstał w oparciu o moją pracę magisterską. Kolejny post traktować będzie o Himiko (especially for Podróże Japonia 🙂 ) – postaci historycznie związanej z kultem solarnym, zaś jeszcze następny o bogini Ame no Uzume. Miłego dnia!

4 Komentarze

Filed under Gender (płeć), Mitologia, Seksualność, Starożytność

Początki

Bardzo trudno jest udzielić odpowiedzi na pytanie: „skąd wzięli się Japończycy?”. Istnieje kilka teorii, ale w wielu nich są luki, które trudno wypełnić. Nie jestem specjalistką od tej części historii, nie znane mi są również najnowsze odkrycia archeologii. Znana jest mi natomiast, tak jak wielu Japończykom, historia powstania świata opisana w Kojiki (Księga Dawnych Wydarzeń, 712 r.) oraz Nihonshõki (Kronika japońska, 72o r.)

Dwa bóstwa: Izanagi no Mikoto (bóstwo męskie) oraz Izanami no Mikoto (bóstwo kobiece) uchodzą za twórców archipelagu japońskiego. Zgodnie z  Kojiki i  Nihonshõki byli oni ostatnią parą z siedmiu pokoleń bóstw i zamieszkiwali Wysoką Równinę Niebios. Para japońskich demiurgów to uosobienie dwóch taoistycznych pierwiastków ying yang (po japońsku in ). Według chińskiego taoizmu in yõ to dwie przeciwstawne siły, które tworzą wszechświat. Ich związek polega na wzajemnej wymianie, wpływie i zależności. Wierzono, że mężczyzna jest uosobieniem pierwiastka yõ symbolizującego Niebo (słońce), aktywność oraz jasność. Z kolei kobieta jest uosobieniem pierwiastka in, który reprezentuje Ziemię (księżyc), bierność i ciemność.

Para japońskich demiurgów to uosobienie pierwiastków. Z połączenia Izanagiego () i Izanami (in) rodzą się bóstwa, zjawiska i lądy… Zanim do tego doszło, Izanagi i Izanami stojąc na Pływającym Moście Niebios zastanawiali się, czy pod warstwą chmur i mgły znajduje się jakaś kraina. Izanagi przebił swoją Niebiańską Włócznią (ame no nuboko) chmury i zamieszał nią w oceanie rozciągającym się pod nimi. Gdy uniósł włócznię spłynęła z niej kropla wody, która po utwardzeniu stała się wyspą nazwaną przez bóstwa Onogoro. Scena ta jest pełna symboliki. Pierwszy znak w złożeniu na pojęcie „Niebiańska Włócznia” – nu oznacza czerwone klejnoty, drugi boko podłużną broń. Zatem włócznia Izanagiego była ozdobiona czerwonymi klejnotami. Odwołując się do ideologii freudowskiej można stwierdzić, iż owa włócznia w rzeczywistości symbolizuje męski członek w erekcji, co prowadzi do teorii, że pierwsza wyspa powstała w wyniku masturbacji Izanagiego. Co więcej, nawiązując do tej interpretacji w późniejszych czasach męski członek zaczęto nazywać chinboko (dosł. niezwykła włócznia) lub chinbõ (dosł. niezwykły skarb).

Powstanie Onogoro było stworzeniem fundamentów dla pierwszej ziemskiej krainy. Para demiurgów zeszła na wyspę, której centrum stanowił Słup Niebiański. Wówczas obeszli słup, Izanagi od prawej strony, Izanami od lewej strony, a gdy się spotkali bogini odezwała się jako pierwsza. Izanagiemu nie spodobało się, że kobieta odezwała się jako pierwsza. Zdecydował więc, że obejdą słup jeszcze raz. Następnie bóstwa umyśliły, że nadmiernie rozwinięte miejsce w ciele Izanagiego (część wypukłą ) należy umieścić w części wklęsłej (in) ciała Izanami (wg. Kojiki). Według bóstw dzięki takiemu zbliżeniu Izanami urodzi ziemię. Niestety bóstwa nie do końca wiedziały, jak to powinno się stać. Zwrócili się nawet do bóstw z poprzednich pokoleń, ale one nie mogły służyć przykładem, ponieważ były bezpostaciowe i powstawały samoistnie. Szczęśliwie z pomocą przyleciały pliszki. Ptaszki kopulowały wykonując ogonkami ruchy w górę i dół. Zobaczywszy ptaki, bóstwa szybko zrozumiały o co chodzi.

W końcu doszło do zbliżenia między demiurgami. Niestety pierwsze próby powiększenia rodziny nie powiodły się. Demiurgowie ponownie odwołali się do bóstw niebiańskich. Okazało się, że ich potomstwo jest nieudane, ponieważ Izanami odezwała się jako pierwsza podczas obchodzenia słupa, co można uznać za formę zaślubin. Izanagi i Izanami powtórzyli zatem rytuał. Tym razem wszystko się udało, ponieważ to bóstwo męskie jako pierwsze wygłosiło formułę małżeńską. Po udanym zawarciu małżeństwa, Izanami zrodziła kolejno osiem głównych wysp japońskich, góry, rzeki, lasy i trawy, a następnie wydała na świat liczne bóstwa (kami) oraz duchy opiekuńcze różnych zjawisk przyrody.

Niestety historia Izanagiego i Izanami  nie kończy się szczęśliwie. Jednym z wydanych na świat kami był bóg ognia. Izanami podczas porodu została tak bardzo poparzona, że umarła w strasznych męczarniach. Izanagi wściekły na potomka, w akcie zemsty porąbał go na trzy części. Powodowany tęsknotą za ukochaną, niczym Orfeusz, wyruszył do Krainy Ciemności (Yomi no Kuni), by ją odnaleźć. Gdy tam dotarł, spotkał Izanami, która wyznała mu, że przybył za późno. Dodała jednak, że jeśli na nią poczeka, to ona uda się do bóstw świata podziemnego z prośbą, by zwróciły jej wolność. Ponadto Izanagi musiał jej obiecać, że na nią nie spojrzy. Zniecierpliwiony długim czekaniem na małżonkę, Izanagi ruszył jej śladem w głąb Krainy Ciemności. Gdy spotkał Izanami, okazało się, że jej ciało jest już w stanie rozkładu. Przerażony tym widokiem rzucił się do ucieczki, a znieważona bogini posłała w pościg za mężem potworne jędze, duchy i wojowników ciemności. Izanagiemu udało się zbiec, ale przy wyjściu z Krainy Ciemności ponownie spotkał się ze swoją małżonką. Nastąpiło rozstanie. Ona stała się władczynią Krainy Ciemności, on zaś wrócił do świata żywych. Izanami zostając władczynią w Krainie Ciemności całkowicie utożsamiła się z pierwiastkiem in.

Mit o Izanagim i Izanami wskazuje, że również w japońskiej tradycji istnieje bezpośrednie powiązanie między stworzeniem świata a ludzką seksualnością. Izanagi i Izanami jako pierwsze istoty na świecie rozmnożyli się wskutek aktu seksualnego (połączenia mężczyzny i kobiety), ustanawiając tym samym wzorzec dla następnych pokoleń.

Mit ten podkreśla również uprzywilejowaną pozycję mężczyzny. Gdy Izanami odzywa się jako pierwsza podczas ceremonii zaślubin, zostaje zbesztana przez męża, a ich potomstwo rodzi się nieudane. Dopiero po powtórnej ceremonii wszystko układa się pomyślnie. Ponadto, odwołując się do masturbacji Izanagiego i powstania Onogoro, można stwierdzić, iż mimo, że Izanami stała obok, on wolał działać sam. Opisy te sugerują, że starożytne społeczeństwo japońskie było społeczeństwem patriarchalnym, w którym pozycja mężczyzny oraz kobiety była jasno określona. Również sprawy związane z seksem były zdominowane przez androcentryczny punkt widzenia.

Zdaniem Jospeha Campbella, autora Potęgi mitu, społeczeństwo jest zawsze uznawane za patriarchalne, zaś przyroda jest zawsze matriarchalna. Moc kobiety polega na rodzeniu i żywieniu, tak samo jak czyni to ziemia. Choć małżeństwo demiurgów zakończyło się rozstaniem, a Izanagi po powrocie z Krainy Ciemności wydał na świat trzy najważniejsze bóstwa (Amaterasu, Tsukiyomiego oraz Susanoo*), to należy pamiętać, że to Izanami jest uznawana za pramatkę – rodzicielkę.

*wg. Kojiki. Według jednej z wersji tego mitu zamieszczonej w Nihon shõki te trzy bóstwa zostały wydane na świat przez Izanami wraz z wyspami i innym potomstwem demiurgów.

Dzisiejszy post powstał w oparciu o moją pracę magisterską obronioną w 2010 r.

7 Komentarzy

Filed under Gender (płeć), Mitologia, Seksualność, Starożytność